Celiakia – definicja, objawy, leczenie

Celiakia (glutenozależna choroba trzewna) to choroba o podłożu autoimmunologicznym (tzn, że układ immunologiczny (odpornościowy) organizmu niszczy własne komórki i tkanki) spowodowana przez gluten (czyli białka obecne w pszenicy, jęczmieniu i życie). Pod wpływem glutenu dochodzi do produkcji przeciwciał i reakcji zapalnej prowadzącej do zaniku kosmków błony śluzowej jelita cienkiego. Natomiast kosmki jelitowej odpowiadają za wchłanianie elementów odżywczych z jelit do krwi – ich zanik prowadzi do upośledzenia wchłaniania pokarmów i szeregu objawów.

Choroba może ujawnić się w każdym wieku – w dzieciństwie, okresie dorastania, starzenia, pod wpływem infekcji, stresu. Obecnie najczęściej wykrywa się celiakię u osób 30-50-letnich.


Objawy:

  1. Ze strony układu pokarmowego:
  • przewlekła biegunka,
  • ból brzucha,
  • niedożywienie lub zmniejszenie masy ciała
  • nawracjące afty jamy ustnej,
  • wymioty,
  • objawy zespołu jelita drażliwego,
  • zaparcia,
  • stłuszczeniowe zapalenie wątroby,

2. Ze strony skóry

  • zapalenie opryszczkowate skóry (choroba Duhringa),

3. Ze strony układu krwiotwórczego:

  • niedokrwistość,

4. Ze strony układu moczowo-płciowego:

  • opóźnienie dojrzewania płciowego (w tym opóźnienie pierwszej miesiączki),

5. Ze strony układu nerwowego:

  • padaczka,
  • migrena,
  • depresja,
  • ataksja,

6. Inne:

  • osłabienie mięśniowe,
  • tężyczka,
  • niski wzrost,
  • hipoplazja szkliwa

Diagnoza:

Wykrycie celiakii możliwe jest jedynie poprzez specjalistyczne testy. Samodzielna diagnoza i odstawienie produktów bezglutenowych może utrudnić postawienie właściwej diagnozy.

Diagnozą chorób układu pokarmowego zajmuje się lekarz gastrolog (gastroenterolog), do którego niezbędne jest skierowanie od lekarza pierwszego kontaktu.

 

Badania:

1. Badania serologiczne z krwi, w których zwykle oznacza się stężenie dwóch z trzech dostępnych przeciwciał:

  • przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA)
  • przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG)
  • przeciwko deamidowanej gliadynie (potocznie: „nowej gliadynie” DGP lub GAF)

Przeciwciała są specyficzne dla celiakii i ich obecność we krwi potwierdza chorobę. Natomiast ich brak nie wyklucza celiakii, zwłaszcza u osób dorosłych i u bardzo małych dzieci. Pełne wykluczenie choroby możliwe jest jedynie po biopsji jelita cienkiego

 

2. Biopsja jelita cienkiego – jest to badanie, polegające na pobraniu wycinka jelita podczas badania endoskopowego przez usta(gastroskopii).  Zabieg nie jest bolesny, ale bywa nieprzyjemny. U małych dzieci przeprowadza się go w znieczuleniu ogólnym. W pobranych wycinkach ocenia się stopień zaniku kosmków w tzw. skali Marsha (od I do IV).

3. Testy genetyczne – jest to badanie na obecność alleli II klasy układu HLA kodujące antygeny HLA-DQ2 lub HLA-DQ8. brak antygenów praktycznie wyklucza ryzyko celiakii, natomiast ich obecność bardzo predysponuje do wystąpienia choroby (lecz choroba nie musi wystąpić). Wskazania do wykonania badania genetycznego to:

  • krewni I-go stopnia osób chorych na celiakię
  • pacjenci z cukrzycą insulinozależną (I-go typu)
  • pacjenci z zespołem Downa, Turnera i innymi schorzeniami genetycznymi często współwystępującymi z celiakią

 

Zanik struktury kosmków jelitowych, obecność przynajmniej jednego z badanych przeciwciał we krwi oraz poprawa samopoczucia po wprowadzeniu diety bezglutenowej to wystarczające warunki do rozpoznania choroby trzewnej.


Leczenie:

  1. Dieta bezglutenowa: polegająca na wyeliminowaniu wszystkich produktów z pszenicy, żyta i jęczmienia ( w Polsce ze względu na możliwość zanieczyszczenia owsa innymi zbożami zalecana jest również jego eliminacja), stosowania przez całe życie! (Szczegóły diety na pozostałych stronach)

2. Leki immunosupresyjne (np. glikokortykosterydy, azatiopryna, cyklosporyna): stosuje się w celiaki opornej na leczenie dietą.

Okresowe monitorowanie skuteczności leczenia żywieniowego obejmuje ocenę sposobu żywienia i stanu odżywienia. Pośrednim dowodem przestrzegania diety bezglutenowej jest nieobecność przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej i przeciwendomyzjalnych.


 

Występowanie:

Celiakia dotyka ok. 1% populacji, przy czym pojawiają się doniesienia mówiące o tym, iż częstość występowania celiakii ciągle wzrasta.

Choroba występuję częściej u kobiet niż u mężczyzn.

Występowanie w rodzinie celiakii predysponuje do wystąpienia choroby u pozostałych członków.

 


 

 Informacje pochodzą z: Kompendium Medycyny Praktycznej, Choroby Wewnętrzne pod redakcją Piotra Gajewskiego na podstawie Interny Szczeklika 2012 oraz strony Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej: celiakia.pl

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*
*
Website